Rượu ảnh hưởng đến sức khỏe đường ruột thế nào

Trả lời nhanh: Rượu gây hại cho đường ruột qua nhiều cơ chế: nó giết các vi khuẩn có lợi trong ruột, làm tăng tính thấm của ruột (“rò rỉ ruột”), gây viêm toàn thân, và làm rối loạn trục ruột – não — góp phần gây ra các vấn đề tâm trạng, rối loạn miễn dịch và bệnh gan, chứ không chỉ các triệu chứng tiêu hóa.

Ruột làm nhiều việc hơn là tiêu hóa thức ăn. Đó là nơi diễn ra phần lớn hoạt động miễn dịch, nơi sản xuất các chất dẫn truyền thần kinh, và liên tục giao tiếp với não. Rượu và các chất chuyển hóa của nó thúc đẩy viêm ruột qua nhiều con đường, và tình trạng viêm đó lại làm nặng thêm tổn thương do rượu ở những nơi khác trong cơ thể — một vòng lặp có tác động vượt xa một cơn đau bụng.

Hệ vi sinh đường ruột khi tiếp xúc với rượu

Hệ vi sinh đường ruột là một quần thể gồm hàng nghìn tỷ vi khuẩn, nấm và các vi sinh vật khác sống trong đường tiêu hóa. Một hệ vi sinh khỏe mạnh có độ đa dạng cao — nhiều loài khác nhau ở trạng thái cân bằng động — và các chi có lợi như Lactobacillus và Bifidobacterium chiếm ưu thế.

Rượu phá vỡ sự cân bằng này theo nhiều cách.

Rượu làm lệch cán cân vi khuẩn. Các nghiên cứu cho thấy rượu thúc đẩy cả loạn khuẩn lẫn sự phát triển quá mức của vi khuẩn, với tỷ lệ giữa các chi có lợi như Lactobacillus và Bifidobacterium và các quần thể gây bệnh nhiều hơn bị thay đổi. Vi khuẩn đường ruột cũng có thể tự chuyển hóa rượu, tạo ra lượng acetaldehyde dư thừa trong đại tràng.

Rượu làm thay đổi nhu động ruột. Ở một số người, nó làm thức ăn đi qua ruột nhanh hơn (góp phần gây tiêu chảy), còn ở người khác thì có thể làm chậm lại. Nhu động thay đổi sẽ làm thay đổi loại vi khuẩn nào có thời gian cư trú ở các đoạn ruột khác nhau, khiến cán cân vi sinh lệch thêm.

Rượu và các chất chuyển hóa của nó làm tổn thương trực tiếp niêm mạc ruột, qua stress oxy hóa và tổn thương tế bào, làm thay đổi môi trường mà vi khuẩn có lợi phụ thuộc vào.

Kết quả — gọi là loạn khuẩn — là một hệ vi sinh lệch về phía các quần thể gắn với viêm và tăng giải phóng nội độc tố vi khuẩn, những chất này lại kích hoạt các protein và tế bào miễn dịch gây viêm.

Tính thấm của ruột: cơ chế “rò rỉ ruột”

Niêm mạc ruột là một lớp tế bào biểu mô duy nhất, nối với nhau bằng các protein liên kết chặt. Các liên kết chặt này là người gác cổng của hàng rào ruột — chúng cho chất dinh dưỡng đi qua trong khi giữ vi khuẩn, độc tố và các mẩu thức ăn chưa tiêu hóa hết ở bên trong lòng ruột.

Rượu làm hỏng hàng rào này theo hai cách riêng biệt. Nó làm tổn thương chính các tế bào biểu mô và phá vỡ các liên kết chặt giữa chúng: acetaldehyde làm mất ổn định các liên kết chặt bằng cách phân bố lại protein của chúng, rượu và các chất chuyển hóa của nó làm thay đổi sự biểu hiện của các protein liên kết chặt, và rượu làm mất ổn định bộ khung tế bào vốn tạo nên cấu trúc của tế bào. Các nghiên cứu trên người bị rối loạn sử dụng rượu xác nhận tính thấm ruột tăng — đủ lớn, trong một nghiên cứu, để các đại phân tử lọt qua.

Khi hàng rào ruột bị suy yếu:

Lipopolysaccharide (LPS) — thành phần của vách tế bào vi khuẩn, có tính gây viêm cao — đi từ ruột vào máu tĩnh mạch cửa
Các kháng nguyên thức ăn tiêu hóa dở tiếp cận các tế bào miễn dịch mà lẽ ra chúng không được chạm tới, có thể kích hoạt phản ứng miễn dịch
Các sản phẩm của vi khuẩn đến gan qua tĩnh mạch cửa, kích hoạt tế bào Kupffer và gây viêm gan

Sự chuyển dịch này được coi là một trong những cơ chế then chốt nối việc uống rượu với bệnh gan. Gan, khi liên tục nhận một lượng nội độc tố từ một đường ruột bị thấm, sẽ phản ứng bằng tình trạng viêm góp phần gây viêm gan và xơ hóa, bên cạnh tổn thương độc trực tiếp từ acetaldehyde. Một nghiên cứu cho thấy những người bị rối loạn sử dụng rượu đồng thời có bệnh gan có khả năng bị tăng tính thấm ruột cao hơn nhiều so với những người không có bệnh gan. Chỉ một đêm uống say bí tỉ cũng có thể gây viêm ruột và làm suy giảm chức năng hàng rào, cho phép độc tố vi khuẩn đi vào tuần hoàn.

Rối loạn trục ruột – não

Ruột và não giao tiếp hai chiều qua dây thần kinh phế vị, hệ thần kinh ruột (mạng lưới thần kinh riêng của ruột), và qua các chất dẫn truyền thần kinh và cytokine lưu thông trong máu.

Tâm trạng và nhận thức. Bằng chứng trực tiếp nhất trên người rất đáng chú ý. Trong số những người nhập viện để cai rượu, nhóm có dấu hiệu tăng tính thấm ruột và LPS cao cũng có điểm cao hơn trên các thang đo trầm cảm, lo âu và cơn thèm rượu, và kém hơn trên các thang đo chú ý chọn lọc. Điều đó gợi ý rằng một số thay đổi tâm lý thấy ở người uống nhiều có thể bắt nguồn từ phản ứng viêm toàn thân khởi phát ở ruột — chứ không chỉ từ tác động trực tiếp của rượu lên não.

Viêm thần kinh qua cytokine là con đường được đề xuất. Viêm ruột đưa nội độc tố và cytokine vào máu, từ đó chúng có thể đến hệ thần kinh trung ương và gây viêm thần kinh. Phản ứng viêm do các hợp chất này gây ra theo thời gian góp phần làm tổn thương gan, não và có thể cả các cơ quan khác.

Các triệu chứng đường ruột thường gặp khi uống nhiều

Những tổn thương theo cơ chế ở trên biểu hiện theo những cách quen thuộc:

Đầy hơi và chướng bụng do kiểu lên men của vi khuẩn bị thay đổi
Tiêu chảy hoặc phân lỏng do thức ăn đi qua nhanh và khả năng hấp thu giảm
Viêm dạ dày và trào ngược do rượu kích ứng niêm mạc dạ dày và làm giãn cơ thắt thực quản dưới
Thiếu hụt dinh dưỡng — người uống nhiều thường thiếu vitamin và khoáng chất, gồm thiamine (B1) và kẽm, do kết hợp giữa ăn uống kém và tác động trực tiếp của rượu. Thiếu thiamine là nguyên nhân gây bệnh não Wernicke, một tình trạng thần kinh khẩn cấp có thể điều trị được, nên đây không phải một chú thích nhỏ
Dễ bị nhiễm trùng hơn, phản ánh chức năng miễn dịch của ruột bị suy giảm

Đường ruột phục hồi sau khi dừng uống

Loại bỏ rượu là loại bỏ tác nhân. Trên mô hình động vật, tình trạng rò rỉ ruột xuất hiện sau khoảng hai tuần tiếp xúc với rượu, rồi đến nội độc tố máu và tổn thương gan — một chuỗi dừng lại khi việc tiếp xúc dừng lại. Ở người, tình trạng viêm ruột mà rượu duy trì không còn nguồn gốc của nó.

Điều mà nghiên cứu ủng hộ kém chắc chắn hơn là một dòng thời gian phục hồi chính xác. Phần lớn nghiên cứu về việc khôi phục hệ vi sinh — men vi sinh (probiotic), bổ sung nhiều chất xơ, các chủng vi khuẩn cụ thể — được làm trên động vật, và bằng chứng trên người vẫn đang được xây dựng. Các nghiên cứu trên chuột cho thấy bổ sung Lactobacillus và yến mạch giàu chất xơ làm giảm tình trạng rò rỉ ruột và mức nội độc tố do rượu, điều này đầy hứa hẹn chứ chưa được chứng minh ở người.

Trên thực tế, điều đó hướng tới phiên bản không mấy hào nhoáng: dừng rượu, ăn một chế độ đa dạng, giàu chất xơ, và coi men vi sinh là một lựa chọn hợp lý chứ không phải một cách điều trị.

Nhiều người ngạc nhiên vì tâm trạng, năng lượng và sự dễ chịu khi tiêu hóa cải thiện trong những tuần sau khi dừng uống — những cải thiện được giải thích một phần bằng sự phục hồi của trục ruột – não, bên cạnh những thay đổi hóa học thần kinh trực tiếp ở não. Theo dõi những thay đổi này từng ngày với Rebuild có thể giúp bạn nối các điểm lại với nhau. Công cụ miễn phí Dòng thời gian cai rượu của chúng tôi cho thấy những giai đoạn phục hồi mà một ngày uống ly cuối cùng đã đi qua.

Tài liệu tham khảo

Alcohol Research: Current Reviews (NIAAA / PubMed Central). "Alcohol and Gut-Derived Inflammation." https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5513683/
National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism (NIAAA). "Medical Complications: Common Alcohol-Related Concerns." https://www.niaaa.nih.gov/health-professionals-communities/core-resource-on-alcohol/medical-complications-common-alcohol-related-concerns
National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism (NIAAA). "Mental Health Issues: Alcohol Use Disorder and Common Co-occurring Conditions." https://www.niaaa.nih.gov/health-professionals-communities/core-resource-on-alcohol/mental-health-issues-alcohol-use-disorder-and-common-co-occurring-conditions

Câu hỏi thường gặp

Men vi sinh có giúp phục hồi tổn thương ruột do rượu không?

Có thể, nhưng bằng chứng trên người chưa đủ mạnh để khuyên dùng sản phẩm cụ thể nào. Phần lớn các nghiên cứu khả quan về men vi sinh và tổn thương ruột do rượu được làm trên mô hình động vật. Biện pháp có bằng chứng rõ ràng nhất là loại bỏ chính rượu, và một chế độ ăn đa dạng, giàu chất xơ là sự hỗ trợ hợp lý chứ không phải cách chữa khỏi.

Loại rượu có quan trọng đối với sức khỏe đường ruột không?

Bản thân cồn là tác nhân kích ứng ruột chính, bất kể loại đồ uống nào. Đồ pha có ga có thể làm trào ngược nặng hơn, và các đồ uống lên men khác nhau chứa các hợp chất khác nhau, nhưng những khác biệt này nhỏ so với tác động theo liều của tổng lượng cồn đã uống.

Ruột mất bao lâu để phục hồi sau khi bỏ rượu?

Nói thật, dòng thời gian chính xác chưa được xác định rõ ở người. Điều rõ ràng là việc dừng uống loại bỏ tác nhân liên tục gây viêm và tăng tính thấm, và sự phục hồi phụ thuộc vào chế độ ăn, sức khỏe đường ruột từ trước và thời gian đã uống nhiều trước đó. Nếu các triệu chứng tiêu hóa vẫn kéo dài sau khi dừng uống, điều đó đáng được tìm hiểu cùng bác sĩ thay vì cho rằng chỉ là phục hồi chậm.

Rượu có ảnh hưởng đến các bệnh như hội chứng ruột kích thích (IBS) hay bệnh viêm ruột (IBD) không?

Rượu có khả năng làm bệnh nặng thêm, và đáng để trao đổi với bác sĩ tiêu hóa của bạn. Nghiên cứu riêng về rượu ở người bị IBD chỉ giới hạn ở một vài nghiên cứu nhỏ; một nghiên cứu cho thấy uống vang đỏ ở mức vừa phải trong một tuần không làm thay đổi mức độ hoạt động của bệnh trên lâm sàng, nhưng lại làm tăng ở mức dưới lâm sàng các chỉ dấu gắn với những đợt bùng phát sau này, trong đó có tính thấm ruột. Với các tác động lên tính thấm và tình trạng viêm, thận trọng là hợp lý ở bất kỳ ai đã có bệnh đường ruột từ trước.