Medicijnen die helpen bij stoppen met drinken: welke opties er zijn

Kort antwoord: drie medicijnen — naltrexon, acamprosaat en disulfiram — zijn door de FDA goedgekeurd om mensen te helpen stoppen of minderen met drinken. Alle drie zijn alleen op recept, dus welke bij jou past, beslist een voorschrijver, niet een lijstje. Medicatie vervangt het werk niet, maar kan het werk lichter maken.

Medicatie bij een alcoholstoornis is een van de nuttigere middelen die er zijn, en een waar veel mensen nooit van horen. Een systematisch overzicht van de geneesmiddelbehandelingen vond dat acamprosaat, disulfiram en naltrexon in tabletvorm het beste bewijs hadden voor het verbeteren van onthouding en het verminderen van zwaar drinken — echte effecten, al zijn ze niet spectaculair, en meestal gemeten over enkele maanden in plaats van jaren.

Dat het zo vaak onbesproken blijft, heeft weinig te maken met of het werkt. Stigma, weinig bekendheid en het hardnekkige idee dat stoppen puur op wilskracht zou moeten, spelen allemaal mee. Geen van die redenen is goed genoeg om een middel over te slaan dat echt kan helpen.

Dit is een gids in gewone taal over de belangrijkste opties en hoe ze werken, zodat je een gerichter gesprek met een arts kunt voeren. Het is geen menukaart — welk middel past, hangt af van je geschiedenis, je andere recepten en je doelen, en alleen een voorschrijver kan dat tegen elkaar afwegen.

Eén middel waar mensen tegenwoordig naar vragen, ontbreekt hieronder, omdat het door de FDA niet is goedgekeurd voor een alcoholstoornis. Twee gerandomiseerde onderzoeken hebben semaglutide — het middel in Ozempic en Wegovy — vergeleken met een placebo bij mensen met een alcoholstoornis, en beide vonden minder drinken en minder trek. Beide waren klein naar de maatstaven van geneesmiddelregistratie. Wat de onderzoeken laten zien over ozempic en trek in alcohol zet de cijfers en de beperkingen op een rij; de beslissing blijft bij een voorschrijver.

Naltrexon

Naltrexon is een van de best onderzochte middelen bij een alcoholstoornis. Het hoort bij de opiaatantagonisten en werkt door de trek in alcohol te verminderen en de werking van opioïden te blokkeren — inclusief de opioïdreceptoren die alcohol prikkelt om dat "beloningsgevoel" op te wekken.

Het praktische effect: de trek naar drinken kan afnemen omdat het brein de verwachte beloning niet krijgt. Het wordt voorgeschreven naast begeleiding en sociale steun, niet als middel op zichzelf.

Twee vormen:

Dagelijkse tablet (50 mg is de dosis waarvoor een overzicht van de studies het beste bewijs vond): één keer per dag
Langwerkende injectie (Vivitrol): elke vier weken of eens per maand toegediend door een zorgverlener, zodat je niet elke dag aan een pil hoeft te denken

De injectie is vaak nuttig voor mensen die moeite hebben met het trouw innemen van medicijnen — als de prik al gezet is, hoef je niet elke dag te beslissen of je hem neemt.

Voor wie het het meest geschikt is: mensen die gemotiveerd zijn te stoppen of flink te minderen, en die werken met een voorschrijver die hun geschiedenis kent.

Belangrijk punt: naltrexon mag niet worden gebruikt door wie afhankelijk is van opioïden of pijnmedicatie op opioïdenbasis gebruikt — de Amerikaanse bijsluiter van de tablet noemt allebei als reden om het niet te gebruiken, omdat het opioïdontwenning kan uitlokken. De twee vormen verschillen ook als het om drinken gaat. Het NIAAA merkt op dat naltrexon kan worden gestart terwijl iemand nog drinkt, en de bijsluiter van de tablet stelt geen voorwaarde dat je eerst stopt; de bijsluiter van de maandelijkse injectie is bedoeld voor mensen die kunnen stoppen met drinken voordat de behandeling begint en bij de eerste dosis niet drinken. Dat verschil, en je andere medicijnen, horen bij de redenen waarom het beginpunt een arts moet zijn en geen besluit dat je alleen neemt.

Acamprosaat (Campral)

Acamprosaat werkt anders dan naltrexon. In plaats van de beloning van drinken te blokkeren, helpt het de verstoorde hersenchemie te stabiliseren die ontstaat na lang zwaar drinken — waardoor de angst, onrust en het ongemak van de beginfase afnemen, die veel mensen terugdrijven naar de fles.

Het beïnvloedt de "roes" van alcohol niet. Zijn belangrijkste winst is dat het de afwezigheid van alcohol draaglijker maakt, vooral in de eerste maanden.

Dosering: meestal drie keer per dag, wat het trouw innemen lastig kan maken. Het wordt doorgaans gestart als je al gestopt bent en een eventuele ontwenning is opgevangen — en drink je zwaar of dagelijks, dan doe je dat deel beter met medische steun, omdat ontwenning onvoorspelbaar kan verergeren.

Voor wie het het meest geschikt is: mensen die net gestopt zijn en worstelen met aanhoudende angst, slapeloosheid en algemene somberheid die niet snel uit zichzelf verbetert.

Disulfiram (Antabus)

Disulfiram is een ouder middel dat werkt via afschrikking in plaats van via het verminderen van trek. Drink je alcohol terwijl je het gebruikt, dan krijg je zeer onaangename lichamelijke reacties: blozen, misselijkheid, braken, snelle hartslag.

Het maakt drinken niet onmogelijk — maar het maakt de gevolgen direct en heftig.

Voor wie het het meest geschikt is: mensen die sterk gemotiveerd zijn te stoppen maar een harde chemische barrière willen tegen impulsief drinken. Het wordt vaak gebruikt terwijl iemand anders toezicht houdt op de dagelijkse inname (een partner, een familielid, een apotheker), want de afschrikking werkt alleen als je het blijft nemen.

Belangrijk punt: disulfiram vraagt dat je alle alcohol strikt vermijdt, ook in eten, mondwater en bepaalde medicijnen. Er zijn ook flinke wisselwerkingen met andere middelen — een gesprek met een arts is onmisbaar.

Topiramaat en gabapentine

Deze worden buiten de goedkeuring om gebruikt (niet door de FDA goedgekeurd voor een alcoholstoornis; de American Psychiatric Association stelt ze voor als tweedelijnsopties):

Topiramaat kan bij sommige mensen de trek verminderen. Het is niet aangetoond dat het beter werkt dan naltrexon of acamprosaat, en bijwerkingen — waaronder op het denken — zijn de belangrijkste beperking: ongeveer twee keer zoveel mensen stopten ermee vanwege bijwerkingen als met een placebo.

Gabapentine wordt soms gebruikt bij slapeloosheid, angst en trek in de beginfase, af en toe als kortdurende brug door het ongemak rond de ontwenning. In hetzelfde overzicht verbeterde het de onthouding, maar verminderde het zwaar drinken niet significant.

Beide zijn receptplichtig. Ze zijn het waard om bij een arts aan te kaarten, niet om als zelfhulp te behandelen.

Hoe je aan medicatie komt

De grootste drempel zijn niet de middelen zelf — het is een recept krijgen. Mogelijkheden:

Je huisarts kan al deze middelen voorschrijven. Veel artsen beginnen er niet over als jij het niet doet. Begin erover.
Verslavingsartsen of psychiaters hebben vaak meer ervaring met de finesses van deze middelen.
Telezorg is op sommige plekken een optie, wat de toegang eenvoudiger maakt als bij een afspraak komen de drempel is.

Je hoeft niet in een crisis te zitten om naar deze middelen te vragen. Iedereen die steun wil bij stoppen of minderen, kan het aankaarten — welk middel, in welke dosis en hoe lang, beslis je samen met je voorschrijver. Onze gratis alcoholverslavingstest geeft je een screeningsuitslag om mee naar die afspraak te nemen, en de ontwenningsrisicotest dekt de veiligheidsvraag als je elke dag zwaar drinkt.

Medicatie en andere steun

Medicatie werkt het best als onderdeel van een bredere aanpak. Bij een alcoholstoornis worden zowel medicijnen als gedragstherapieën gebruikt, en voor veel mensen geeft de combinatie het beste resultaat. Je voortgang bijhouden, je triggers leren kennen en sociale verantwoording werken naast medicatie, niet in plaats daarvan.

Therapie om te stoppen met drinken beschrijft de therapievormen die goed samengaan met medicatie.

Veelgestelde vragen

Is medicatie bij een alcoholstoornis een teken van zwakte?

Nee. Het is een teken dat je de beschikbare middelen verstandig inzet. Dit zijn standaard, niet-verslavende behandelingen die een arts net als elk ander middel kan voorschrijven, en het stigma eromheen is medisch niet te rechtvaardigen.

Kan ik naltrexon nemen als ik nog niet gestopt ben?

Dat is een vraag voor een voorschrijver, niet iets om zelf te beslissen, en het antwoord hangt af van de vorm. Het NIAAA merkt op dat naltrexon kan worden gestart terwijl iemand nog drinkt, en de Amerikaanse bijsluiter van de tablet stelt geen voorwaarde dat je eerst stopt. De maandelijkse injectie is anders: de Amerikaanse bijsluiter daarvan is bedoeld voor mensen die kunnen stoppen met drinken voordat de behandeling begint en bij de eerste dosis niet drinken. Sommige behandelaars gebruiken ook gerichte doseringsschema's naar behoefte, dus als je daarop hoopt, vraag het dan rechtstreeks — maar doe het met een arts, niet op eigen houtje.

Hoe lang gebruiken mensen deze middelen?

Dat verschilt. Sommigen gebruiken naltrexon een paar maanden, door de periode met het hoogste risico. Anderen gaan langer door. Er is geen vaste termijn — het is een gesprek met je arts op basis van jouw situatie en doelen.

Zijn er bijwerkingen?

Alle medicijnen hebben mogelijke bijwerkingen. Misselijkheid en hoofdpijn zijn de vaakst gemelde bijwerkingen van naltrexon in de alcoholstudies. Disulfiram vraagt strikte vermijding van alcohol om veilig te gebruiken. Vraag je voorschrijver of apotheker het specifieke bijwerkingenprofiel met je door te nemen, zodat je het tegen de winst kunt afwegen.