Hội chứng cai rượu hậu cấp tính (PAWS): là gì và kéo dài bao lâu
Trả lời nhanh: Hội chứng cai rượu hậu cấp tính (PAWS) là đợt triệu chứng cai rượu thứ hai — tâm trạng thất thường, đầu óc mụ mị, khó ngủ và lo âu — có thể xuất hiện nhiều tuần đến nhiều tháng sau khi giai đoạn cai cấp tính kết thúc. Nó phổ biến, có thể kiểm soát được, và nó thật sự sẽ khá lên.
Bạn đã vượt qua tuần đầu tiên. Cơn run tay đã dịu. Giai đoạn cai cấp tính đã qua. Bạn nghĩ phần khó khăn về thể chất đã ở phía sau.
Rồi nhiều tuần hay nhiều tháng sau, bạn bị ập đến bởi những đợt lo âu, tâm trạng phẳng lặng, giấc ngủ kém, và một cái đầu mụ mị mãi không tỉnh. Bạn có thể tự hỏi có phải mình có vấn đề gì không, hay việc cai rượu vốn khó đến thế dù đã đi xa như vậy.
Đó không phải dấu hiệu của thất bại. Nó có tên: hội chứng cai rượu hậu cấp tính. Và hiểu nó có thể tạo ra khác biệt giữa việc bám trụ và bỏ cuộc.
PAWS là gì?
Trước hết, một lưu ý trung thực: PAWS là một cách mô tả lâm sàng được dùng rộng rãi chứ không phải một chẩn đoán chính thức trong DSM-5-TR. Không có bảng tiêu chí chẩn đoán nào cho nó, và không có loại thuốc nào được phê duyệt riêng để điều trị nó. Điều được ghi nhận rõ là hiện tượng nằm bên dưới.
Các trạng thái cảm xúc tiêu cực, cơn thèm và vấn đề giấc ngủ có thể kéo dài sau khi người ta bỏ hoặc giảm uống, và những thay đổi trong các mạch thần kinh của não do uống nhiều là nền tảng của các vấn đề này. Đó là phần cốt lõi của điều người ta gọi là PAWS.
Khác với giai đoạn cai cấp tính — dữ dội, ngắn và chủ yếu về thể chất — giai đoạn này âm thầm hơn và thiên về tâm lý hơn. Rượu làm rối loạn chức năng ở các vùng trước trán liên quan đến chức năng điều hành, kiểm soát xung động, ra quyết định và điều hòa cảm xúc, và sau khi ngừng uống, các mạch stress của não trở nên hoạt động quá mức, gây ra cáu kỉnh, lo âu, bức bối và đau đớn về cảm xúc tăng cao. Những hệ thống đó không cài đặt lại chỉ sau một đêm.
Các triệu chứng PAWS thường gặp
Triệu chứng PAWS thường đến theo từng đợt chứ không liên tục, điều này có thể gây bối rối — bạn có thể thấy ổn trong một tuần, rồi đột nhiên thấy rất tệ, rồi lại ổn.
Các triệu chứng thường gặp gồm:
- Tâm trạng bất ổn — cáu kỉnh, buồn bã, lo âu, hoặc cảm xúc phẳng lặng như từ đâu đến
- Đầu óc mụ mị — khó tập trung, khó nhớ, hoặc khó suy nghĩ rõ ràng
- Rối loạn giấc ngủ — mất ngủ, mơ sống động, hoặc ngủ không lại sức ngay cả sau nhiều tuần. NIAAA ghi nhận rằng những thay đổi giấc ngủ liên quan đến rượu có thể ở dạng bán cấp hoặc mạn tính, chỉ hồi phục sau 30 ngày kiêng rượu trở lên
- Thiếu động lực và mất khoái cảm — khó cảm thấy vui hay hứng thú với những thứ bạn từng thích
- Cơn thèm tăng — nhất là trong những giai đoạn căng thẳng hoặc trong các đợt PAWS
- Nhạy cảm với stress hơn — thấy quá tải trong những tình huống người khác xử lý dễ dàng
- Lo âu xã hội — khó chịu trong những tình huống mà ngoài các đợt PAWS bạn vẫn thấy ổn
PAWS kéo dài bao lâu?
Đây là câu hỏi ai cũng muốn được trả lời, và câu trả lời trung thực là không có con số nào được nghiên cứu ủng hộ. Vì PAWS không phải một chẩn đoán chính thức, không có nghiên cứu nào đo thời gian kéo dài của nó — nên bất kỳ con số cụ thể nào bạn thấy, kể cả những con số hay được lặp lại trên mạng, đều là ước tính chứ không phải kết quả nghiên cứu.
Những gì nghiên cứu thật sự ủng hộ:
- Cơn thèm, các trạng thái cảm xúc tiêu cực và vấn đề giấc ngủ kéo dài một thời gian sau khi bỏ rượu, và bắt đầu rồi duy trì việc kiêng rượu làm giảm cơn thèm và tâm trạng tiêu cực theo thời gian
- Riêng những thay đổi về giấc ngủ có thể chỉ hồi phục sau 30 ngày kiêng rượu trở lên, và đôi khi lâu hơn
- Giai đoạn phục hồi sớm thường không đều — tiến bộ đều đặn ở một số mặt trong khi các thước đo chức năng khác lại tệ đi trước khi khá lên
- Những thước đo như hạnh phúc và lòng tự trọng thường sụt xuống lúc đầu rồi tăng lên từ khoảng tháng thứ 6 đến tháng thứ 12, với chất lượng cuộc sống cải thiện và căng thẳng tâm lý giảm đi về lâu dài
Hướng đi thì đáng tin cậy dù mốc thời gian thì không. Bộ não thật sự đang thay đổi.
PAWS và nguy cơ uống lại
Giai đoạn này mang nguy cơ uống lại thật sự, và cơ chế đã được ghi nhận rõ. Các trạng thái cảm xúc tiêu cực là một yếu tố hàng đầu dẫn đến việc quay lại uống nhiều, và stress cùng tâm trạng tiêu cực liên quan đáng kể đến cơn thèm tăng. Một đợt PAWS có thể có cảm giác như giai đoạn cai cấp tính quay lại, và rất dễ bị hiểu thành bằng chứng rằng cai rượu không có tác dụng.
Cũng nên biết rằng một lần uống nhiều không phải là một bản án. Phần lớn những người đang phục hồi khỏi rối loạn sử dụng rượu kể lại ít nhất vài lần uống nhiều, và những lần đó có xu hướng thưa dần theo thời gian. Điều cải thiện kết quả là giữ cho chúng ít và ngắn, và nhanh chóng quay lại với các chiến lược phục hồi — chứ không phải chưa bao giờ có lần nào. Khi một đợt PAWS mang theo cơn thèm, công cụ Hẹn giờ vượt cơn thèm miễn phí của chúng tôi cho nó một nơi để đi trong mười đến hai mươi phút mà nó thường cần để qua.
Đối phó với PAWS
Nhận ra đợt sóng
Điều mạnh mẽ nhất bạn có thể làm với một đợt PAWS là nhận ra nó đúng là gì. “Đây là PAWS. Nó chỉ là tạm thời. Nó sẽ qua.” Gọi tên nó cắt đứt vòng xoáy hiểu nó thành bằng chứng của một thất bại vĩnh viễn.
Theo dõi trạng thái cảm xúc mỗi ngày — với Rebuild hay bất kỳ thói quen viết nhật ký đều đặn nào — giúp bạn thấy hình dạng các đợt sóng theo thời gian. Khi bạn đã thấy những đợt sóng đến rồi đi, đợt tiếp theo bớt đáng sợ hơn.
Ưu tiên giấc ngủ
Ngủ kém làm mọi triệu chứng khác tệ hơn — đầu óc mụ mị, tâm trạng bất ổn, nhạy cảm với stress. Rối loạn giấc ngủ và rối loạn sử dụng rượu đi kèm nhau với tỷ lệ cao, và mối quan hệ này đi theo cả hai chiều: vấn đề giấc ngủ có thể thúc đẩy rối loạn sử dụng rượu hình thành, và rối loạn sử dụng rượu có thể gây ra vấn đề giấc ngủ. Hãy giữ lịch ngủ đều đặn, bớt nhìn màn hình trước khi ngủ, xem giấc ngủ như nền móng — và nếu nó không khá lên, hãy nói với bác sĩ thay vì cố chịu đựng.
Giảm stress khi có thể
Phản ứng stress nhạy cảm quá mức trong giai đoạn này. NIAAA khuyên rằng học các chiến lược quản lý stress hiệu quả đặc biệt quan trọng trong giai đoạn đầu kiêng rượu, khi các triệu chứng liên quan đến stress có thể nổi bật hơn. Nếu có thể, đây không phải lúc để thực hiện những thay đổi lớn trong đời. Đây là lúc để bảo vệ sức chứa của bạn.
Dựa vào những người hỗ trợ bạn
Các đợt sóng chính là lúc cám dỗ thu mình lại mạnh nhất — và cũng là lúc thu mình nguy hiểm nhất. Sẽ có ích nếu bạn đã tính trước ai giúp được việc gì: mỗi người mang lại một kiểu hỗ trợ khác nhau, và việc xác định sẽ gọi ai khi có cơn thèm và gọi ai khi cần động viên tinh thần khiến bạn dễ tìm đến họ hơn. Với nhiều người, sự liên lạc đều đặn đó rất quan trọng để giảm nguy cơ quay lại uống nhiều.
Vận động và ánh nắng
Vận động và ánh sáng ban ngày đều có ích, và nên nói rõ vì sao thay vì phóng đại cơ chế. Ánh sáng hỗ trợ nhịp sinh học, nhịp sinh học hỗ trợ giấc ngủ — và vấn đề giấc ngủ khuếch đại mọi thứ khác trong giai đoạn này. Vận động là một trong những đòn bẩy ngắn hạn đáng tin cậy hơn đối với tâm trạng thấp.
Cả hai cũng khớp với điều mà nghiên cứu về phục hồi xác định là một cơ chế thay đổi thật sự: tận hưởng những hoạt động không có rượu, và học cách đối phó với những tác nhân gây stress và trạng thái cảm xúc tiêu cực mà không cần đến nó.
Đây không phải là thứ thay thế cho điều trị — chúng là một phần của điều trị.
Cân nhắc trị liệu
Một nhà trị liệu có thể giúp bạn xây dựng chiến lược đối phó với các đợt sóng và xử lý những gì chúng khơi lên. Liệu pháp nhận thức hành vi và các phương pháp điều trị hành vi tập trung vào rượu khác giúp người ta quản lý các tác nhân gây stress và cảm xúc, và phòng ngừa uống lại dựa trên chánh niệm có thể đặc biệt hữu ích cho những người bị cuốn vào vòng uống để điều hòa tâm trạng tiêu cực.
Đôi lời về tiến bộ
PAWS có thể khiến bạn khó thấy mình đã đi xa đến đâu, vì bạn đang tập trung vào đợt sóng hiện tại. Nhưng khoảng cách giữa nơi bạn bắt đầu và nơi bạn đang đứng là có thật, kể cả khi bạn không cảm thấy vậy.
Bộ não đang lành lại. Các đợt sóng cách xa nhau hơn. Những lúc chùng xuống bớt sâu hơn. Đây là hình dạng của sự phục hồi khi nhìn từ bên trong — không phải một đường thẳng đi lên, mà là một đường răng cưa với một hướng đi chung không thể nhầm lẫn.
Câu hỏi thường gặp
Điều gì khơi lên các đợt PAWS?
Stress là phổ biến nhất. Các hướng dẫn về phục hồi phân biệt tác nhân bên ngoài — con người, nơi chốn, đồ vật, thời điểm trong ngày — với tác nhân bên trong như một ý nghĩ thoáng qua, một cảm xúc tích cực như sự phấn khích, một trạng thái tiêu cực như tâm trạng thấp, hoặc một cảm giác cơ thể như căng cứng hay đau đầu. Tác nhân bên ngoài rõ ràng hơn và dễ tránh hơn; tác nhân bên trong cần được gọi tên. Ghi lại thời điểm các đợt sóng xảy ra là cách bạn tìm ra tác nhân của mình.
PAWS có giống uống lại không?
Không. PAWS là một quá trình sinh học — bộ não của bạn đang điều chỉnh với cuộc sống không có rượu. Nó có thể làm tăng nguy cơ uống lại nếu không được kiểm soát, nhưng trải qua PAWS không phải là uống lại. Đó là một phần của sự phục hồi.
PAWS có điều trị bằng y tế được không?
Không có thuốc nào được phê duyệt riêng cho PAWS, nhưng các triệu chứng thì điều trị được và có một loại thuốc dành cho rượu nhắm thẳng vào giai đoạn này. Acamprosate tác động lên hệ dẫn truyền thần kinh glutamate để làm dịu lo âu, bồn chồn, bức bối và mất ngủ có thể xảy ra khi não điều chỉnh với việc kiêng rượu — đúng cụm triệu chứng mà người ta mô tả là PAWS. Thuốc này không gây nghiện và có thể được kê ở tuyến chăm sóc ban đầu. Đáng để hỏi bác sĩ nếu các triệu chứng này đang ảnh hưởng đến khả năng sinh hoạt hoặc giữ không uống của bạn.
Làm sao tôi biết điều mình đang trải qua là PAWS hay một điều gì khác?
Điều này đáng để tìm sự giúp đỡ thay vì tự quyết định một mình, vì sự phân biệt đó thay đổi cách điều trị nào hợp lý. Công cụ mà các bác sĩ dùng là một dòng thời gian — tìm hiểu xem các triệu chứng tâm thần có mặt hay vắng mặt trong những giai đoạn kiêng rượu để phân biệt triệu chứng do rượu gây ra với một bệnh lý nguyên phát riêng biệt. Triệu chứng dai dẳng, nặng hoặc ngày càng tệ hơn nghiêng về khả năng thứ hai, và khả năng hồi phục cao hơn khi cả hai tình trạng đều được điều trị.