Phong trào sober curious: đó là gì và có hợp với bạn không
Trả lời nhanh: Phong trào sober curious (tò mò về lối sống không rượu) là một chuyển dịch văn hóa hướng tới việc đặt câu hỏi về mối quan hệ của bạn với rượu bia — không nhất thiết là bỏ hẳn mãi mãi, mà là dừng lại để hỏi xem việc uống có thật sự làm cuộc sống của bạn tốt hơn không. Nó ít liên quan đến việc coi kiêng rượu là một bản sắc, mà nhiều hơn là về việc đưa ra những lựa chọn có chủ đích.
Bạn không cần phải chạm đáy mới tự hỏi liệu rượu có còn hợp với mình. Đó là ý tưởng cốt lõi đằng sau phong trào sober curious, và nó đang chạm đến rất nhiều người — những người sẽ không nói rằng mình có vấn đề với rượu, nhưng bắt đầu nhận ra việc uống khiến họ thấy tệ hơn chứ không khá hơn.
“Sober curious” thật ra nghĩa là gì?
Thuật ngữ này được tác giả Ruby Warrington phổ biến qua cuốn sách Sober Curious năm 2018 của bà, dù cảm giác mà nó mô tả thì đã có từ lâu hơn nhiều. Sober curious nghĩa là bạn đang đặt câu hỏi về vai trò của rượu trong cuộc sống của mình — về mặt xã hội, thể chất, cảm xúc — mà không nhất thiết cam kết kiêng rượu mãi mãi.
Đó là một dải phổ. Có người nghỉ uống một tháng rồi quay lại thỉnh thoảng uống với nhiều ý thức hơn. Có người thấy tháng nghỉ đó giúp mình nhìn rõ đến mức cứ thế tiếp tục. Có người dừng ở đâu đó giữa hai đầu, uống ít hơn hẳn và có chủ đích hơn nhiều.
Nó không phải là: một lập trường đạo đức chống lại rượu, hay một yêu cầu không bao giờ được uống nữa. Nó là một lời mời để tò mò thay vì phòng thủ.
Phong trào này bắt nguồn từ đâu?
Một vài lực đẩy đã hội tụ để tạo ra thời điểm này.
Văn hóa chăm sóc sức khỏe đã thay đổi cách người ta nói về những gì đưa vào cơ thể. Khi người ta bắt đầu soi xét đường, thực phẩm chế biến sẵn và chất lượng giấc ngủ, việc rượu bị xem xét tương tự chỉ còn là vấn đề thời gian.
Thói quen uống của người trẻ đã thay đổi các số liệu. Việc uống rượu bia ở thanh thiếu niên và người trẻ tuổi đã giảm ở nhiều nước phương Tây từ đầu những năm 2000, và các nhà nghiên cứu mô tả hai điều xảy ra cùng lúc: việc uống rượu dần không còn được coi là chuyện đương nhiên, và việc không uống dần được coi là chuyện bình thường. Giả định cũ rằng trưởng thành nghĩa là uống rượu không còn có vẻ phổ quát nữa.
Mạng xã hội làm lộ ra những điều trước đây vô hình. Khi người ta bắt đầu chia sẻ các thử thách 30 ngày và nói cởi mở về nỗi lo âu vào sáng hôm sau chỉ sau vài ly vang, nó bình thường hóa một cuộc trò chuyện từng bị coi là đáng xấu hổ hoặc cực đoan.
Đại dịch cho nhiều người nhìn cận cảnh thói quen của chính mình. Không còn những khuôn khổ xã hội quen thuộc, các kiểu uống trở nên khó làm ngơ hơn.
Sober curious khác với kiêng rượu như thế nào?
Kiêng rượu theo kiểu truyền thống — nhất là trong bối cảnh phục hồi — thường bao gồm cam kết không uống, thường đi kèm một chương trình có cấu trúc. Nó xuất phát từ việc nhận ra rượu đã trở nên không kiểm soát được.
Sober curious ít cấu trúc hơn và mang tính khám phá nhiều hơn. Bạn có thể:
- Nghỉ uống trong một khoảng thời gian xác định (như Dry January hay Sober October) để xem mình cảm thấy thế nào
- Uống ít đi đáng kể mà không bỏ hẳn rượu
- Thực hành uống có ý thức — để ý vì sao và khi nào bạn uống
- Cuối cùng quyết định rằng kiêng hẳn là điều bạn muốn
Không con đường nào tốt hơn. Chúng là những công cụ khác nhau cho những người khác nhau ở những thời điểm khác nhau.
Dấu hiệu cho thấy phong trào sober curious có thể hợp với bạn
Bạn không cần một lý do kịch tính để bắt đầu tò mò. Một vài dấu hiệu cho thấy bạn có thể thấy mình trong cách tiếp cận này:
- Bạn uống chủ yếu vì thói quen hoặc vì phép lịch sự xã giao, chứ không phải vì thật sự thích
- Bạn thường thấy tệ hơn vào ngày hôm sau, kể cả khi chỉ uống một hai ly
- Bạn nhận thấy giấc ngủ kém đi sau khi uống, kể cả khi uống vừa phải
- Bạn dùng rượu để cho lo âu dịu bớt, nhưng về lâu dài nó có vẻ làm lo âu tệ hơn
- Bạn đã thử “uống ít lại” và thấy khó hơn mình tưởng
- Bạn cảm thấy mối quan hệ của mình với rượu đang chạy ở chế độ tự lái
Không dấu hiệu nào trong số này dán nhãn cho bạn. Nhưng chúng cho thấy bạn là người mà việc tò mò có thể đáng giá, và nếu bạn muốn một phiên bản có cấu trúc cho sự tò mò đó, công cụ Trắc nghiệm: tôi có nghiện rượu không? chạy một bảng câu hỏi sàng lọc tiêu chuẩn trong trình duyệt của bạn — một mức kết quả để suy ngẫm, không phải một chẩn đoán.
Bắt đầu như thế nào
Cái hay của cách tiếp cận sober curious là sự linh hoạt. Vài điểm để bắt đầu:
Nghỉ uống với một ngày kết thúc xác định. Một thử thách 30 ngày gỡ bỏ nỗi lo “mãi mãi” vốn ngăn nhiều người thử, và công cụ Thử thách 30 ngày không rượu bắt đầu vào bất kỳ ngày nào bạn chọn. Bạn không bỏ rượu. Bạn đang thử nghiệm.
Để ý mà không phán xét. Khi bạn muốn uống, hãy tò mò về lý do. Đó là thói quen? Căng thẳng? Buồn chán? Lo âu xã hội? Bạn chưa cần thay đổi gì — chỉ cần quan sát.
Theo dõi cảm giác của bạn. Một ứng dụng theo dõi cai rượu như Rebuild có thể giúp bạn thấy các khuôn mẫu: ngủ ngon hơn, nhiều năng lượng hơn, buổi sáng tỉnh táo hơn. Dữ liệu làm cho cuộc thử nghiệm cụ thể và tạo động lực.
Khám phá các lựa chọn thay thế. Thị trường đồ uống không cồn đã bùng nổ. Giờ đây có những lựa chọn thật sự ngon — đây không phải chuyện hy sinh.
Cho phép mình chưa cần có câu trả lời. Sober curious không đòi hỏi một đích đến. Bạn được phép thử, học, điều chỉnh, rồi thử lại.
Những gì bạn có thể khám phá ra
Những người nghiêm túc với câu hỏi sober curious thường kể về cùng những điều bất ngờ:
- Giấc ngủ thường khá lên, kể cả khi chỉ giảm một chút — NHS ghi nhận rằng rượu làm rối loạn nếp ngủ và khiến bạn không ngủ sâu được, và liệt kê ngủ ngon hơn và tâm trạng tốt hơn trong số những lợi ích của việc uống ít đi
- Lo âu thường dịu đi khi vòng lặp nôn nao – lo âu bị phá vỡ
- Họ có nhiều lo âu xã hội hơn mình nghĩ và đã dùng rượu để đối phó với nó
- Họ tận hưởng các buổi tụ tập theo cách khác — đôi khi nhiều hơn, đôi khi ít hơn, nhưng thật lòng hơn
- Họ khám phá ra những điều mới về tính cách và sở thích của chính mình
Không phải ai cũng kết luận rằng phải bỏ rượu. Nhưng phần lớn mọi người thấy cuộc tìm hiểu này đáng giá.
Câu hỏi thường gặp
Sober curious có giống với đang phục hồi không?
Không hẳn. Phục hồi thường chỉ việc giải quyết tình trạng phụ thuộc hoặc nghiện rượu, thường có sự hỗ trợ theo cấu trúc. Sober curious mang tính khám phá hơn — đặt câu hỏi về mối quan hệ của bạn với rượu mà không có chẩn đoán hay khủng hoảng nào thúc đẩy. Dù vậy, có người bắt đầu từ sober curious rồi nhận ra mối quan hệ của mình với rượu nghiêm trọng hơn mình nghĩ.
Uống nhiều thì có thể sober curious được không?
Được. Khung sober curious dành cho bất kỳ ai đang đặt câu hỏi về việc uống của mình, bất kể họ uống bao nhiêu. Nếu bạn đang uống nhiều và lo lắng về việc dừng, nên hỏi ý kiến bác sĩ, vì triệu chứng cai rượu có thể bắt đầu trong vòng 6 đến 24 giờ sau ly cuối cùng và có thể trở nên nghiêm trọng về mặt y tế; công cụ Kiểm tra nguy cơ khi cai rượu hỏi những câu mà một bác sĩ sẽ hỏi đầu tiên.
Tôi có phải nói với mọi người rằng mình đang sober curious không?
Hoàn toàn không. Bạn không nợ ai một lời giải thích cho việc không uống. “Tối nay tôi không uống” là một câu hoàn chỉnh. Nhưng nếu thấy phù hợp, nhắc tên phong trào có thể mở ra những cuộc trò chuyện hay bất ngờ — nhiều người cũng đang tò mò và nhẹ nhõm khi có ai đó nói ra trước.
Sober curious khác gì với việc chỉ quyết định uống ít đi?
Khác biệt nằm ở tư duy nhiều hơn là hành vi. Quyết định uống ít đi là một mục tiêu. Sober curious là một thực hành liên tục xem xét mối quan hệ của bạn với rượu — hỏi vì sao bạn uống, nó cho bạn điều gì, và liệu những nhu cầu đó có thể được đáp ứng theo cách khác không. Chính sự tò mò đã thay đổi mọi thứ, ngay cả trước khi hành vi thay đổi.