Trị liệu để bỏ rượu: những phương pháp thật sự có tác dụng

Trả lời nhanh: Nhiều liệu pháp có bằng chứng thật trong việc giúp người ta bỏ rượu — CBT và liệu pháp hỗ trợ theo chương trình 12 bước được nghiên cứu nhiều nhất, còn phỏng vấn tạo động lực và ACT được dùng rộng rãi bên cạnh. Điều quan trọng nhất là chọn phương pháp khớp với điều thật sự đang thúc đẩy việc uống của bạn, và kết hợp với thuốc nếu bạn bị rối loạn sử dụng rượu đáng kể.

Trị liệu cho việc uống rượu không phải là một thứ duy nhất. “Bạn nên đi gặp nhà trị liệu” là lời khuyên kém hữu ích hơn so với việc biết loại trị liệu nào, nó thật sự gồm những gì, và nó có khớp với điều bạn đang đối mặt hay không.

Bài hướng dẫn này nói về những phương pháp có bằng chứng thật đứng sau — mỗi phương pháp làm gì và có khả năng giúp ai nhất.

Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT)

CBT có lẽ là liệu pháp tâm lý được nghiên cứu kỹ nhất cho rối loạn sử dụng rượu. Một phân tích tổng hợp 30 thử nghiệm ngẫu nhiên cho thấy CBT hiệu quả hơn so với không điều trị, điều trị tối thiểu, hoặc một nhóm đối chứng không đặc hiệu — dù, giống các liệu pháp đã được xác lập khác, nó không vượt trội hơn các phương pháp cụ thể khác. Nói cách khác: nó chắc chắn tốt hơn là không làm gì, và nó không phải là thứ duy nhất có tác dụng.

Ý tưởng cốt lõi: việc uống của bạn một phần được thúc đẩy bởi những khuôn mẫu suy nghĩ và hành vi có thể nhận ra và thay đổi. CBT giúp bạn nhận ra các khuôn mẫu nhận thức dẫn tới việc uống (ví dụ: “Tối nay mình không chịu nổi nếu không có một ly”), đặt câu hỏi về độ chính xác của chúng, và xây dựng những cách phản ứng khác.

Trong thực tế, một buổi trị liệu dựa trên CBT cho việc uống rượu có thể gồm:

Xác định những tình huống nguy cơ cao của bạn và những suy nghĩ đi trước việc uống trong các tình huống đó
Xem xét các giả định bên dưới (“Mình cần rượu để thư giãn”)
Xây dựng các cách đối phó cụ thể cho từng tình huống kích hoạt
Phát triển kỹ năng đối phó với cơn thèm và áp lực xã hội

CBT đặc biệt hữu ích nếu việc uống của bạn gắn với những khuôn mẫu, yếu tố kích hoạt hoặc vòng lặp suy nghĩ cụ thể. Nó có cấu trúc và tập trung vào kỹ năng, điều hấp dẫn với những người muốn công cụ thực tế hơn là việc khơi gợi không có điểm dừng.

Phỏng vấn tạo động lực (MI)

Phỏng vấn tạo động lực không hẳn là một liệu pháp riêng mà là một phong cách trị liệu, thường được các nhà trị liệu, chuyên viên tư vấn và bác sĩ dùng để giúp người ta đi từ lưỡng lự sang hành động.

Nó hoạt động qua những cuộc trò chuyện có định hướng giúp bạn làm rõ lý do thay đổi của chính mình — thay vì bị bảo vì sao bạn nên thay đổi. Một người thực hành MI giỏi giúp bạn nói ra khoảng cách giữa nơi bạn đang đứng và nơi bạn muốn đến, bằng chính lời của bạn.

Nếu bạn chưa hoàn toàn chắc mình muốn bỏ, hoặc nếu bạn đã được nói rằng mình có vấn đề nhưng chưa thật sự cảm thấy vậy, MI rất hợp với giai đoạn đó. Nó gặp bạn ở đúng chỗ bạn đang đứng mà không thúc ép.

MI thường được dùng kết hợp với CBT hoặc các phương pháp khác khi một người đã vượt qua sự lưỡng lự.

Liệu pháp chấp nhận và cam kết (ACT)

ACT (đọc giống chữ “act” trong tiếng Anh) là một phương pháp mới hơn với bằng chứng ngày càng nhiều trong điều trị nghiện. Thay vì thay đổi suy nghĩ của bạn, nó tập trung vào thay đổi mối quan hệ của bạn với chúng.

Ý tưởng trung tâm: những suy nghĩ đau đớn, cơn thèm và cảm xúc không cần phải được giải quyết xong rồi bạn mới có thể hành động theo những giá trị của mình. Bạn có thể cảm thấy cơn thèm và chọn không làm theo nó. Bạn có thể thấy lo âu mà vẫn làm điều mình đã cam kết.

ACT đặc biệt hữu ích nếu:

Bạn đã thử CBT và thấy nó quá tập trung vào việc tranh luận với suy nghĩ
Cơn thèm và sự khó chịu có cảm giác choáng ngợp ngay cả khi bạn hiểu chúng
Bạn đang đối mặt với những cảm xúc khó khăn (mất mát, sang chấn, lo âu kéo dài) thúc đẩy việc uống
Bạn muốn một khung phục hồi dựa trên giá trị nhiều hơn

Phần chấp nhận — học cách chịu đựng sự khó chịu mà không cần giải quyết nó ngay — khớp trực tiếp với lướt cơn thèm và việc đối phó với cơn thèm.

Liệu pháp hỗ trợ theo chương trình 12 bước

Liệu pháp hỗ trợ chính thức theo chương trình 12 bước khác với việc đi họp AA, dù có liên quan. Đó là một phương pháp trị liệu có cấu trúc giúp người ta tham gia vào khung 12 bước, hiểu các nguyên tắc của nó, và đưa nó vào quá trình phục hồi.

Một tổng quan Cochrane năm 2020 gồm 27 nghiên cứu cho thấy AA và liệu pháp hỗ trợ theo 12 bước có kết quả tốt hơn các phương pháp điều trị đã được xác lập khác trong việc giúp kiêng rượu liên tục, và ít nhất là ngang bằng về mức độ uống và các hậu quả liên quan đến rượu — một kết quả mạnh hơn nhiều người nghĩ. Sự hỗ trợ từ những người đồng cảnh và cấu trúc cùng chịu trách nhiệm của AA và các chương trình tương tự cũng mang lại sự hỗ trợ liên tục mà trị liệu chính thức thường không kéo dài mãi.

Phương pháp này hợp nhất với những người bị cuốn hút bởi các khía cạnh cộng đồng, cùng chịu trách nhiệm và tâm linh của sự phục hồi — không phải ai cũng vậy, nhưng với nhiều người, đó là một trong những cấu trúc mạnh mẽ nhất hiện có.

Trị liệu cặp đôi và gia đình

Việc uống hiếm khi tách rời khỏi các mối quan hệ. Với nhiều người, động lực trong những mối quan hệ gần gũi — dù là dung túng, xung đột hay xuất phát từ sang chấn — đóng vai trò đáng kể trong việc duy trì thói quen uống.

Liệu pháp cặp đôi hành vi (BCT) đã được phát triển và nghiên cứu riêng cho rối loạn sử dụng rượu, với kết quả khả quan. Nó gồm người uống và người bạn đời cùng làm việc trong trị liệu, xây dựng các kỹ năng cụ thể về giao tiếp, hỗ trợ việc không uống, và hàn gắn mối quan hệ.

Nếu việc uống và mối quan hệ của bạn quấn vào nhau — điều thường xảy ra — giải quyết chúng cùng lúc thường hiệu quả hơn so với chỉ trị liệu cá nhân.

Bài rượu ảnh hưởng đến các mối quan hệ thế nào nói sâu hơn về động lực này.

EMDR và trị liệu tập trung vào sang chấn

Với nhiều người, uống nhiều có liên quan đến những sang chấn chưa được xử lý — những trải nghiệm bất lợi thời thơ ấu, rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD), hoặc những tổn thương cảm xúc tích tụ mà rượu đang giúp họ kìm giữ.

EMDR (giải mẫn cảm và tái xử lý bằng chuyển động mắt) và các liệu pháp tập trung vào sang chấn khác giải quyết trực tiếp những ký ức sang chấn, thay vì chỉ kiểm soát hành vi uống. Những người có việc uống chủ yếu do sang chấn thúc đẩy thường kể rằng làm việc với những gì nằm bên dưới chính là điều cuối cùng giúp thay đổi được bền vững.

Nếu sang chấn là một phần câu chuyện của bạn, bài sang chấn và việc uống rượu đáng đọc trước khi bạn chọn nhà trị liệu.

Cách chọn

Những câu hỏi nên tự hỏi:

Việc uống của tôi chủ yếu là về hành vi (thói quen, yếu tố kích hoạt, tình huống xã hội)? → CBT có khả năng hợp
Tôi vẫn còn lưỡng lự về việc bỏ? → Bắt đầu với phỏng vấn tạo động lực
Tôi đang đối mặt với lo âu, sang chấn hoặc nỗi đau cảm xúc đáng kể? → ACT hoặc trị liệu tập trung vào sang chấn
Tôi cần sự hỗ trợ lâu dài từ cộng đồng? → Liệu pháp hỗ trợ theo 12 bước
Mối quan hệ của tôi quấn vào việc uống? → Trị liệu cặp đôi

Nhiều nhà trị liệu kết hợp các phương pháp, và phần lớn nhà trị liệu giỏi đều linh hoạt. Yếu tố quan trọng nhất là tìm được người có kinh nghiệm với rối loạn sử dụng rượu — không phải bất kỳ nhà trị liệu nào. Công cụ Trắc nghiệm: tôi có nghiện rượu không? miễn phí của chúng tôi chạy một bảng câu hỏi sàng lọc tiêu chuẩn trong trình duyệt của bạn, cho bạn một mức kết quả để mang theo đến buổi hẹn đầu tiên.

Kết hợp trị liệu và thuốc

Một phân tích tổng hợp 30 thử nghiệm cho thấy kết hợp CBT với thuốc hiệu quả hơn so với thuốc cộng quản lý lâm sàng thông thường, và các tác giả kết luận rằng thực hành tốt nhất là thuốc cộng CBT hoặc một liệu pháp dựa trên bằng chứng khác, thay vì tư vấn không đặc hiệu. Hiệu quả ở mức nhỏ chứ không tạo ra biến đổi lớn, và CBT không vượt trội hơn các liệu pháp có cấu trúc khác trong cách kết hợp đó — điểm chính là sự kết hợp tốt hơn chỉ dùng thuốc. Nếu bạn đang cân nhắc trị liệu, cũng nên đọc bài các loại thuốc giúp bạn bỏ rượu và hỏi ý kiến bác sĩ xem cách kết hợp đó có hợp với bạn không.

Theo dõi tiến trình giữa các buổi — trong một công cụ như ứng dụng Rebuild — giúp bạn mang dữ liệu thật đến buổi trị liệu thay vì dựa vào trí nhớ. Những khuôn mẫu trong cơn thèm và các yếu tố kích hoạt của bạn hiện ra theo những cách hỗ trợ việc trị liệu tập trung hơn.

Câu hỏi thường gặp

Trị liệu cho rối loạn sử dụng rượu thường kéo dài bao lâu?

Tùy vào phương pháp và mức độ nặng. CBT có cấu trúc cho việc uống rượu thường là một liệu trình xác định gồm các buổi hằng tuần trong vài tháng, chứ không phải làm việc không có điểm dừng. Trị liệu dài hạn cho sang chấn bên dưới hoặc các vấn đề sức khỏe tâm thần cần nhiều thời gian hơn. Không có điểm kết thúc cố định — mục tiêu là thay đổi bền vững, không phải hoàn thành một số buổi nhất định.

Tôi có thể trị liệu trực tuyến để bỏ rượu không?

Có. Khám chữa bệnh từ xa đã giúp trị liệu dễ tiếp cận hơn nhiều. Nhiều nhà trị liệu giờ chuyên về rối loạn sử dụng rượu và có các buổi gọi video. Một bài tổng quan so sánh hai hình thức cho thấy CBT kỹ thuật số làm giảm lượng người ta uống, còn CBT trực tiếp có tác dụng mạnh hơn lên tần suất uống — các tác giả gợi ý kết hợp cả hai thay vì xem chúng có thể thay thế cho nhau.

Nếu tôi không đủ tiền đi trị liệu thì sao?

Các trung tâm sức khỏe tâm thần cộng đồng thường có mức phí điều chỉnh theo thu nhập. Đường dây hỗ trợ của SAMHSA (1-800-662-4357) có thể giúp bạn tìm nơi điều trị miễn phí hoặc chi phí thấp tại địa phương. Một số nhóm hỗ trợ đồng cảnh — ví dụ SMART Recovery — dùng các phương pháp dựa trên bằng chứng và miễn phí.

Tôi có cần phải đến mức khủng hoảng mới đi trị liệu vì chuyện uống rượu không?

Không. Bạn không cần phải chạm đáy mới được giúp đỡ. Tìm sự hỗ trợ cho một khuôn mẫu đang làm bạn bận tâm, trước khi nó trở thành khủng hoảng, chính là kiểu tiếp cận chủ động mang lại kết quả tốt nhất.